Pijnvrij kokkerellen met kerst

Kerst komt eraan en daarmee het kerstdiner. Koken kan lastig zijn als je chronische pijn hebt. Om van een heel kerstdiner nog maar niet te spreken. Gelukkig kun je veel gerechten tegenwoordig kant en klaar kopen. Maar wat als je last hebt van voedselintoleranties zoals gluten, lactose of FODMAP en je daardoor je eigen eten zelf moet koken?
Hieronder geef ik 10 tips waarmee je op simpele wijze een sjiek kerstdiner in elkaar kunt zetten ondanks je pijn.

Tip 1: Maak een goede planning
Hoe uitgebreid wordt jouw kerstdiner? Hoeveel gangen ga je serveren? Als je een vier gangen kerstdiner hebt, kun jij dan nog van te voren koken of niet? Als je niet kunt koken, zorg er dan voor dat alles klaar is voordat het kerstdiner begint. Dus maak niet alleen een boodschappenlijst, maar heel duidelijk ook een planning van wanneer je wel gerecht maakt en wat je daaraan nog op de kerstdag zelf moet doen. Maak een kopie van je recepten zodat je er aantekeningen op kunt maken en het niet erg is als je er op knoeit.

Een vier gangenmenu kun je bijvoorbeeld zo aanpakken:
- bedenk een voorgerecht dat je gemakkelijk van tevoren kun maken en klaar zetten in de koelkast of vriezer. Bijvoorbeeld: Carpaccio is meestal ingevroren en hoef je alleen op de borden te leggen, te laten ontdooien en even mooi te maken. Gerookte zalm is ook iets wat je gemakkelijk op een bord legt, versiert en serveert met toast of stokbrood. Heb je al eens aan gemarineerde groenten gedacht? Dunnen plakken courgette of wortel kun je langdurig (één of twee dagen) in een marinade leggen zodat ze zacht worden. Dit hoeft ook alleen nog op een bord. Of gewoon heel simpel tomaat met mozzarella en basilicum zoals het favoriete gerecht van Delichef

- Maak ruim van te voren een soep die je gemakkelijk kunt invriezen. Haal hem de avond voor het kerstdiner uit de vriezer en laat hem ‘s nachts ontdooien. Warm de soep vlak voor het opdienen op en laat een paar minuten doorkoken voordat je hem serveert. Dit kan met vrijwel elke soep. Wel kan het leuk zijn om nog verse groenten of kruiden toe te voegen zoals: ringetjes lente ui, een toefje peterselie of stukjes gele paprika of gele wortel in de vorm van een kerstster (uitsteekvormpje).
- Maak de dag van tevoren een ovengerecht dat alleen nog maar afgebakken hoeft te worden zoals bijvoorbeeld lasagne of zorg voor een snel klaar gerecht. Er zijn bijvoorbeeld magnetrongroenten die je alleen hoeft op te warmen in de magnetron en daarna kunnen ze meteen op het bord. Aardappels kun je poffen of insnijden (hasselback aardappel) en bakken in de oven of in blokjes of plakken in een oven bakken. Dan hoef je op de dag zelf alleen het vlees nog te bakken en een goede biefstuk is snel klaar. Een mooie stoofschotel kan ook gemakkelijk van tevoren klaar gemaakt worden en hoeft enkel opgewarmd te worden.
- Zorg dat je dessert kant en klaar is. Een vruchtenbowl is niet alleen lekker maar ook gezond en kun je één of twee dagen van tevoren maken. Dit kun je niet invriezen en laten ontdooien op de dag zelf omdat de vruchten dan zacht worden. Een pudding is ook handig klaar zetten van te voren, die hoef je alleen nog te storten op schaal en op te dienen.

Tip 2: Laat de boodschappen bezorgen
Boodschappen doen is vaak zwaar, vooral het karretje anders wil rijden dan jij wil en het tillen van de boodschappentassen vaak moeilijk. Dus maak gebruik van de bestelservices. De meeste supermarkten laten boodschappen thuis bezorgen. Tegenwoordig zelfs op het platteland. Zelf vroeg ik vaak of de bezorger de doos even op de tafel of het aanrecht wilde zetten. Zo stond die voor mij meteen op de goede hoogte om uit te pakken. Zorg er wel voor dat deze tafel vlak naast de deur staat. Een bezorger mag officieel niet binnenkomen en heeft ook heel weinig tijd. Een serveertafel kan hier uitkomst bieden, dan kun je de boodschappen op de serveertafel naar de keuken rijden.

Tip 3: Werk op de juiste hoogte
Is jouw aanrecht op de juiste hoogte? Een te laag aanrecht kun je op korte termijn gemakkelijk verhelpen door een opzetstuk te maken. Dit verstelt echter niet de kookplaat en de gootsteen. En met name de gootsteen kan een probleem zijn omdat je lager in de bak werkt. Wees hier alert op en doseer de hoeveelheid tijd die je aan het daadwerkelijke koken en wassen besteedt. De gootsteen kun je ook op een verhoging plaatsen (als de aansluiting van de kraan dit toe laat).
Op lange termijn kun je zowel voor een te hoog of te laag aanrecht kijken of je de plint kunt aanpassen. De meeste keukenkastjes en keuken apparatuur staan op verstelbare pootjes. Deze kun je dus hoger of lager stellen. Dit vereist wel wat handig kluswerk omdat het aanrechtblad vaak aan de muur (en tegels) vastzit. Meestal kun je het aanrechtblad vrij gemakkelijk loshalen van de tegels. Moet het blad omhoog, dan kan het aanrecht vaak zonder problemen weer aan de muur gemonteerd worden. Moet het blad omlaag, dan moet je meestal de muur boven het aanrecht opnieuw betegelen of de strook die vrijkomt op een andere manier bijwerken. Zijn de pootjes tekort, dan kun je er blokjes onder (laten) zetten. Zorg er wel voor dat deze groot genoeg zijn en maak een kleine inkeping voor het pootje, zodat het kastje of de machine er niet af kan vallen. Een afwasmachine kan schudden en daardoor van zijn blokje af wandelen. Een hogere plint moet je vaak opnieuw laten maken, terwijl je voor een lagere plint alleen de oude plint hoeft bij te zagen.

Tip 4: Ga er lekker bij zitten
Er is een speciale sta-stoel waarmee je op de hoogte kunt werken die je normaal hebt als je staat. Dit kan ook een oplossing zijn om wel op de juiste hoogte aan het aanrecht te werken zonder dat je de keuken hoeft te verbouwen. Een trippelstoel kan ook een aanrader zijn. De trippelstoel lijkt op een bureaustoel, maar heeft meer ruimte tussen de voorwielen zodat je je kunt afzetten met je voeten. Hij heeft een rem, waarmee je de wielen vast kunt zetten en is in hoogte verstelbaar. Zo kun je niet alleen gemakkelijk op de juiste hoogte werken, maar ook iets uit een kastje pakken.
Heb je extra steun nodig voor je bovenlichaam dan is een maagsteunstoel mogelijk een oplossing. Deze stoel heeft de leuning aan de voorzijde waardoor je gemakkelijk je handen vrij hebt en kunt werken, terwijl je toch ondersteunt wordt.
Zelf vind ik een simpele zadelkruk prettig. Hiermee heb ik niet alleen mijn handen, maar mijn gehele bovenlijf vrij om te werken en kan ik gemakkelijk afzetten en sturen met mijn benen.

Tip 5: Gebruik een groentesnijder
Lang leve de techniek. Je kunt tegenwoordig je groenten laten snijden door een elektrische groentesnijder. Plakjes, blokjes, sliertjes, je kunt het zo gek niet bedenken of er is een machine die het voor je maakt. Heb je geen ruimte voor een apparaat die de groenten voor je snijdt, dan kun je het ook vragen aan je groenteboer. De meesten kunnen alles voor je snijden. Vraag dit, in verband met de drukte wel even van te voren aan. Of maak gebruik van een mandoline. Dit is een snijapparaat met een zeer scherp mes, waar je de groente overheen haalt. Je hoeft geen kracht te zetten. Een mandoline heeft vaak verschillende snij-stukken waardoor je plakjes, reepjes en blokes kunt snijden. Ook vaak te gebruiken om te raspen.
Wil je toch zelf snijden zorg dan voor een scherp (groot) koksmes. Hoe scherper het mes hoe lichter het snijdt. Een groot mes geeft meer stabiliteit dan een klein mes. Zorg ook voor een goede snijtechniek en houdt het mes op de juiste manier vast. Vouw je middelvinger, ringvinger en pink om het handvat en klem het heft tussen je duim en wijsvinger. Dat geeft heel veel stabiliteit en helpt je sturen (zie foto). De uitleg van snijden met een koksmes op vind ik zelf erg goed.
Een andere tip die ik gekregen heb is snijden met een schommelmes. Hier heb ik zelf geen ervaring mee.

Tip 6: Maak gebruik van een goede keukenmachine
Er zijn talloze verschillende keukenmachines. Klein, groot, met groentesnijder of zonder. Tegenwoordig zijn er zelfs keukenmachines waar je in kunt koken. Handig als je bijvoorbeeld een roux moet maken. Let bij de aanschaf van een keukenmachine goed op wat je wilt dat de keukenmachine voor je doet. Wil je er zwaar deeg in kneden, let dan goed op dat je keukenmachine daar sterk genoeg voor is. Zorg ervoor dat je de kom gemakkelijk kunt vastklikken of losklikken en dat deze niet te zwaar is. Probeer uit of je de kop gemakkelijk kunt optillen zodat je gemakkelijk de haken kunt verwisselen. Een keukenmachine is zwaar en verplaats je minder gemakkelijk. Dus bedenk goed waar je de keukenmachine wil hebben staan. Dicht bij de kookplaat zodat je beide gemakkelijk tegelijkertijd kunt gebruiken? Of juist verder weg zodat hij buiten de werkruimte van je kookplaat en gootsteen staat.

Tip 7: Zet alles wat je nodig hebt klaar
Een vaak gehoorde tip is: berg alles wat je vaak gebruikt op ooghoogte op. Ik heb een grote keuken, maar lang niet alles wat ik vaak gebruik kan ik op ooghoogte opbergen. Daar heb ik simpelweg niet genoeg ruimte voor. Tevens heb ik met kerst vaak dingen nodig die ik op andere momenten niet of weinig gebruik en die daarom heel hoog, of juist laag staan. Daarom zet ik alles aan het begin klaar op de keukentafel of laat dit klaar zetten door mijn vriend. De pannen die ik nodige heb, de kommen, de bakplaten, de kruiden, de ingrediënten. Zo heb ik alles bij de hand. Overigens werk ik in mijn kasten graag met kartonnen dozen. Zo heb ik de aangebroken pakken met zaden, vlokken, noten en bakpoeder in een doos staan zodat ik ze in één keer uit de kast kan halen en op tafel rustig kan zoeken wat ik uit deze doos nodig heb. Hetzelfde geldt voor mijn kruiden. Deze zitten in plastic doosjes en zakjes samen in één doos. Ik haal de hele doos uit de kast en kan dan zittend aan tafel rustig uitzoeken wat ik wil gebruiken.

Tip 8: Vraag om hulp
Zoals je bij de vorige tip al kon lezen laat ik sommige dingen doen door mijn vriend. Ik ben tijdens het koken wel eens door de pijn overmand geweest en heb hem dan (in tranen) afgesnauwd “Help me dan ook!”, vrijwel altijd gevold door: “Je ziet toch dat het niet gaat?”
Nee, dat ziet hij niet. Mijn vriend weet niets van koken en heeft ook niets met koken. Als ik kook ziet hij alleen maar rotzooi (vuile vaat) in de keuken waar hij van gruwelt. “Hoe kan het dat je zoveel pannen nodig hebt voor één maaltijd?” Aan hem moet je niet vragen of hij wil helpen snijden of iets wil bakken. Maar iets uit een kastje pakken en op tafel klaar zetten kan hij heel goed, net als tafel dekken. Ook kan hij helpen met simpele taken zoals roeren als je duidelijk uitlegt wat hij moet doen (wil jij de mixer even vasthouden/ jij roert met deze snelheid en ik gooi er steeds iets bij wat je erdoor heen roert). Die duidelijke uitleg is cruciaal. Geef heel duidelijk aan waar je hulp bij nodig hebt en wanneer (zie planning).

Tip 9: Besteedt het uit
Naast om hulp vragen, kun je natuurlijk ook het werk in je keuken uit besteden aan iemand die ook goed en graag kookt. Familieleden en vrienden vinden het vaak helemaal niet erg om een handje mee te helpen. Toen ik pijn had heb ik mijn zwager gevraagd of hij de biefstuk wilde bakken. Ik zei dat ik dit aan hem vroeg omdat hij dat zo goed kon en dat is ook zo, hij kan dat beter dan ik. Maar ik zei er niet bij dat ik het zelf niet kon en wilde doen vanwege de pijn. Wees hier open in, dat is veel prettiger en je weet maar nooit waar ze je nog meer mee kunnen helpen. Ik heb ook een keer aangegeven dat ik prima het kerstdiner kon organiseren, maar dat ik niet kon koken. Toen heeft iedereen een gang verzorgt en hoefde ik alleen de tafel te dekken. Sommigen namen het kant en klaar mee en sommigen kwamen eerder om het gerecht in mijn keuken te bereiden. Dat ging echt fantastisch. Zo kon ik totdat we gingen eten op de bank liggen en ontspannen aan tafel gaan.

Tip 10: Gebruik pannen met 2 handvatten
Een pan met twee handvatten is makkelijker te tillen dan een pan met één handvat. Vlees is daarom makkelijker te braden in een ouderwetse braadpan, dan in een koekenpan of hapjespan. Hapjespannen en wokpannen kun je ook krijgen met twee handvatten (een steel en een extra handvat tegenover de steel) zodat je ze makkelijker op kunt pakken.

Tip 11: Gebruik een afgietdeksel
Afgieten is vaak zwaar en moeilijk omdat je de deksel op een smalle spleet open moet houden, terwijl je de pan kantelt om het water eruit te laten lopen.
Afgietdeksels zijn ontworpen om op de pan te leggen en vast te houden samen met de handvatten. Hierdoor hoef je niet moeilijk te doen met het vasthouden van het deksel. Je kunt ook een extra lange pannenlap kopen (of zelf maken) met een opening voor het handvat van het deksel. Hierbij moet je echter wel het deksel op de kiepstand houden, wat vaak lastig is door het gewicht van de pan. Wil je dat niet, dan kun je ook gebruik maken van een vergiet, of als die te grof is van een zeef.

Tip 12: Het oog wil ook wat
Veel van het kerstdiner zit in het uiterlijk. Zorg voor een mooie gedekte kersttafel met een kerstkleed, mooi servies, wijnglazen en als er ruimte voor is kaarsen (of ledkaarsen voor veiligheid). Een mooie menukaartje (maken op de computer en uitprinten) of een mooi naam kaartje maakt het af. Mooie (gevouwen) servetten staan ook erg mooi op een kersttafel. Zelf koop ik ook altijd een leuk klein cadeautje zoals een waxinelichtje in de vorm van een kerstman of zoiets. Dat maakt een kerst tafel echt speciaal. Als je de tafel niet nodig hebt om van te eten kun je al een dag (of langer van tevoren) de kersttafel dekken. Dan hoef je dit niet te doen op de kerstdag zelf.

Tip 13: Het bord opmaken
Simpele gerechtjes zien er vaak heel luxe uit op een groot bord, versiert met wat saus en een blaadje sla, kruiden of bloemen. Less is more, dus houdt het simpel. Van rijst of puree kun je gemakkelijk een bolletje maken met een ijsschep. Ook kun je een mal gebruiken of een taartvorm. Deze kun je tegenwoordig overal krijgen in allerlei vormen, zelfs een kerstboommal heb ik laatst gezien.
De toast kun je in de vorm van een kerstboom snijden of uitsteken (koekvorm/uitsteekvorm). Je kunt roomboter krijgen in de vorm van een kerstboom of kerstklok. Dit lijken details, maar juist deze details maken de kerstsfeer compleet.

christmas tree with vegetables

Tip 14: Neem je rust
Zitten is vaak een heel belastende houding voor chronisch pijnpatiënten. Ook  de aanwezigheid van familie en vrienden kan veel drukte geven wat erg vermoeiend is. Neem daarom de tijd voor jezelf. Trek je voorafgaand aan het kerstdiner of tussen de gangen in even terug in een rustige kamer. Of ga even liggen op bed. Zeker met een vier gangen menu is het vaak geen probleem om een iets langere pauze te houden tussen bijvoorbeeld de tweede en derde gang.
Geef kinderen iets te doen zoals bijvoorbeeld een kleurplaat. Leuke kleurplaten kun je vinden door te googlen op kerstkleurplaat afbeeldingen. Print deze uit en leg stiften of potloden klaar. Kinderen zijn daardoor vaak rustiger.
Of combineer het kerstdiner met een kerstfilm en laat de familie tussen elke gang een stuk kijken terwijl jij even bijkomt. Voel je hier niet schuldig onder (ook al is dat best moeilijk). Realiseer je dat het voor jouw familie en vrienden veel belangrijker is dat ze samen met jou kerst kunnen vieren terwijl jij je zo nu en dan terugtrekt, dan wanneer je geen kerst viert met je familie en vrienden.

​Heb jij nog een leuke tip voor een simpel en makkelijk kerstdiner koken zonder pijn? Deel je tip dan alsjeblieft hieronder in het opmerkingen veld.


Leave a Comment: